Wprowadzenie

Występowanie nieprawidłowych zachowań żywieniowych stanowi coraz poważniejszy problem współczesnych społeczeństw. Wyniki badań wskazują, że zachowania te są związane z trudnościami w zakresie regulacji własnych emocji (Haynos i wsp., 2018).

Liczne wyniki badań prowadzonych w warunkach naturalnych i laboratoryjnych wykazały, że negatywny afekt przyczynia się do nieprawidłowych zachowań żywieniowych, które obejmują zarówno nadmierne spożycie niezdrowej żywności, jak i niedobór spożycia zdrowej żywności (Groesz i wsp., 2012; Wallis i Hetherington, 2009). Rezultaty badań są jednak niespójne: jedne sugerują, że negatywny afekt zmniejsza się w wyniku stosowania nieprawidłowych zachowań żywieniowych (Smyth i wsp., 2001), podczas gdy inne dowodzą, że nie zmniejsza się lub rośnie (Haedt-Matt i Keel, 2011).

Biorąc pod uwagę istniejącą literaturę, wydaje się, że negatywny afekt i zachowania żywieniowe są ze sobą powiązane (także przyczynowo). Obszerna literatura wskazuje, że negatywny afekt prowadzi do nieprawidłowych zachowań żywieniowych, jednak do tej pory nie wiadomo, jak i dlaczego tak się dzieje.

Cel badań własnych

Celem naszych badań jest uzyskanie lepszego wglądu w określenie roli jaką odgrywa negatywny afekt w zachowaniach żywieniowych u osób dorosłych zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i naturalnych.

Interesuje nas w jaki sposób negatywny afekt wpływa na zachowania żywieniowe przy uwzględnieniu dwóch potencjalnych ścieżek: (a) zwiększając spożycie smacznych pokarmów, które często są niezdrowe i posiadają wysoką gęstości energetyczną w celu zmniejszenia negatywnego afektu lub (b) zmniejszając spożycie zdrowej żywności o niskiej gęstości energetycznej (i która zawiera witaminy, minerały i składniki odżywcze niezbędne dla zdrowej diety) z powodu osłabienia kontroli odgórnej (Maier, Makwana i Hare, 2015).

Założenia badań własnych

Niektóre osoby spożywają jedzenie o wysokiej gęstości energetycznej oceniane jako smaczne i przyjemne, traktując je jako sposób na zmniejszenie negatywnego afektu (Evers, Marijn Stok i de Ridder, 2010). Zatem regulacja emocji za pośrednictwem jedzenia może stać się mechanicznym działaniem, którego intencją będzie ograniczanie negatywnych skutków przeżywanych emocji (Brytek-Matera, 2020). Chociaż niektóre osoby mogą czerpać przyjemność ze zdrowego odżywiania się, korzyści wynikające z przestrzegania zasad zdrowego żywienia pojawiają się z większym opóźnieniem aniżeli nagroda w postaci smacznego jedzenia (Rangel, 2013). W proponowanym przez nas modelu (Brytek-Matera, 2021) dwie ścieżki pokazują, że negatywny afekt może mieć wpływ na zachowania żywieniowe zwiększając znaczenie rolę przypisywaną smakowi lub zmniejszając znaczenie rolę przypisywaną zdrowiu (w podejmowanych decyzjach żywieniowych). Warto pamiętać, że walory smakowe żywności są wskaźnikiem natychmiastowej nagrody, którą można wykorzystać do złagodzenia negatywnego afektu (Boggiano i wsp., 2015), podczas gdy walor zdrowotny żywności jest opóźnioną nagrodą, którą osoba osiąga za pomocą kontroli odgórnej w celu dokonania wyboru zdrowej żywności (Hare, Camerer i Rangel, 2009). Bogata literatura wskazuje, że ludzie używają różnych strategii regulacji emocji, wśród których poznawcza reinterpretacja (ponowna ocena sytuacji w celu zmiany zarówno ekspresji, jak i przeżywania negatywnych emocji oraz zmiany sytuacji lub przeformułowania jej emocjonalnego znaczenia) jest uważana za skuteczną w regulowaniu emocji (Gross, 2015). Biorąc pod uwagę, że regulacja emocji prowadzi do zmniejszenia negatywnego afektu, zakładamy, że regulacja afektu prowadzi do poprawy zachowań żywieniowych za pośrednictwem obu ścieżek – zarówno poprzez zmniejszone spożycie smacznej żywności o wysokiej gęstości energetycznej, jak i poprzez zwiększone spożycie zdrowej żywności o niskiej gęstości energetycznej (Brytek-Matera, 2021).

Procedura badań własnych

Projekt badawczy obejmuje wykonanie badań eksperymentalnych w warunkach laboratoryjnych oraz w warunkach naturalnych (Ecological Momentary Assessment; EMA) (rycina 1).

Rycina 1. Procedura badań własnych

Znaczenie badań własnych

Wiedza i doświadczenie naszego zespołu oraz wyniki badań uzyskane w ramach realizowanego projektu badawczego przyczynią się do lepszego zrozumienia prezentowanej problematyki. Ufamy, że rezultaty naszych badań zostaną wykorzystane przez specjalistów zarówno zdrowia publicznego, jak i klinicystów przy podejmowaniu działań w zakresie edukacji żywieniowej i poprawy niewłaściwych zachowań żywieniowych (poprzez redukcję negatywnego afektu) oraz do opracowania skutecznych metod interwencyjnych w zakresie regulowania negatywnego afektu i leczenia nieprawidłowych zachowań żywieniowych.